Budowa schroniska dla zwierząt im. Jana Lityńskiego z gabinetem weterynaryjnym w Wałbrzychu

Schronisko im. Jana Lityńskiego w Wałbrzychu to obiekt zaprojektowany jako funkcjonalna i empatyczna infrastruktura publiczna dla zwierząt pozbawionych domu. Placówka dysponuje 120 miejscami dla psów oraz rozbudowanym zapleczem obejmującym pomieszczenia kwarantanny, gabinet weterynaryjny, część administracyjną i edukacyjną. Projekt powstał w odpowiedzi na szczególnie wymagający i słabo opisany typ budynku, jakim jest schronisko dla zwierząt.

Zespół schroniska składa się z trzech podłużnych budynków rozmieszczonych wzdłuż dłuższych boków prostokątnej, dwudziestohektarowej działki. Obiekty tworzą ramę dla wewnętrznego dziedzińca – wspólnej przestrzeni użytkowej dla zwierząt i ludzi. Od strony północnej zlokalizowano strefę wejściową z parkingiem dla pracowników, wolontariuszy i odwiedzających.

Każdy z budynków zaprojektowano w trójnawowym układzie inspirowanym archetypem bazyliki, z najwyższą nawą środkową i niższymi nawami bocznymi. Forma ta była wynikiem analizy funkcjonowania istniejących schronisk w Polsce, w których powtarzały się problemy niedoświetlonych korytarzy oraz kosztownych i nietrwałych systemów wentylacji mechanicznej. Zastosowany przekrój pozwolił jednocześnie zapewnić naturalne doświetlenie oraz skuteczną, tanią w eksploatacji wentylację grawitacyjną.

Nawa środkowa pełni funkcję komunikacyjną i przeznaczona jest dla ludzi – pracowników, opiekunów, wolontariuszy i odwiedzających. Nawy boczne, wsparte na stalowych słupach, mieszczą boksy dla zwierząt, rozmieszczone symetrycznie po obu stronach korytarza. Każde zwierzę ma do dyspozycji zarówno boks wewnętrzny, jak i zewnętrzny, umożliwiający samodzielny wybór miejsca przebywania. Zewnętrzne boksy są zadaszone i przekryte wspólną konstrukcją dachu, co zapewnia spójność formalną i konstrukcyjną całego zespołu.

Bazylikowy przekrój umożliwia naturalny obieg powietrza: świeże powietrze napływa przez strefy zwierzęce, stopniowo się ogrzewa i jest wyprowadzane przez najwyższą część budynku. Rozwiązanie to pozwoliło znacząco ograniczyć kubaturę ogrzewaną oraz zredukować koszty eksploatacji, kluczowe w przypadku obiektu finansowanego ze środków publicznych. Choć schronisko wyposażono w pompy ciepła i instalacje fotowoltaiczne, jego funkcjonowanie oparto przede wszystkim na prostych, trwałych i sprawdzonych rozwiązaniach pasywnych.

Elewacje budynków wykończono cegłą klinkierową, nawiązującą do przemysłowej historii terenu. W szczytowych partiach elewacji umieszczono okrągłe otwory doświetlające wnętrza, a dachy pokryto blachą w naturalnym, srebrzystym kolorze. Wnętrza utrzymano w minimalistycznym standardzie, podporządkowanym rygorom budżetowym. Jedynym wyraźnym akcentem kolorystycznym są czerwone przegrody pomiędzy boksami, których półotwarta struktura powoduje przenikanie koloru na zewnątrz budynków.

Integralnym elementem założenia jest zagospodarowany dziedziniec pomiędzy pawilonami – przestrzeń wspólna, przeznaczona zarówno dla zwierząt, jak i ich opiekunów. Zaprojektowano alejki, nasadzenia drzew oraz podstawowe elementy małej architektury. Całość porządkuje pergola okalająca dziedziniec, tworząca czytelną ramę dla codziennego użytkowania.

Realizacja schroniska im. Jana Lityńskiego w Wałbrzychu pokazuje, że innowacja w architekturze nie musi oznaczać skomplikowanych technologii. Czasem wystarczy precyzyjnie rozpoznać problem i odpowiedzieć na niego prostą, uczciwą i empatyczną formą.