Rewaloryzacja Czerwonego Spichlerza ul. Szarych Szeregów 12 w Słupsku

Czerwony Spichlerz to budowla poprzemysłowa (magazyn zbożowy) z początku XX w. mieszcząca się w centrum Słupska po prawej stronie rzeki Słupi. W jego bezpośrednim sąsiedztwie usytuowany jest Biały Spichlerz z 1814 r., którego rewaloryzację Muzeum zakończyło w 2019 r., a na drugim brzegu inne obiekty należące do MPŚ: Zamek Książąt Pomorskich, Młyn Zamkowy, Brama Młyńska, Spichlerz Richtera oraz budynek administracyjny. Stanowią one kompleks nielicznych zabytkowych zabudowań, które przetrwały na terenie dawnego starego miasta po 1945 r. Do niedawna obszar, w którym znajdują się Czerwony i Biały Spichlerz były zaniedbanym i rzadko odwiedzanym fragmentem miasta. Jednocześnie z pracami prowadzonymi przez Muzeum odbyła się rewitalizacja bulwarów nad Słupią i obecnie jest to jedno z najbardziej reprezentacyjnych i uczęszczanych miejsc.

Rewaloryzacja Czerwonego Spichlerza jest kontynuacją dotychczasowej strategii rozwoju MPŚ i ratowania kolejnych wartościowych historycznych budynków wraz z ich adaptacją na cele muzealne. Sam Spichlerz został przeznaczony na ten zakres pracy muzealniczej, która jest rzadko dostrzegana przez odbiorców, a której efekt - wystawy - jest nieodłącznie kojarzony z funkcjonowaniem muzeów.
 Na parterze zaplanowano przestrzenie na cele edukacyjne i popularyzacyjne, na które przeznaczono dwie sale i obszerny hall łączący się z dodaną przeszkloną klatką schodową, a także pomieszczenia na niezbędne sprzęty i pomoce edukacyjne oraz biura pracowników Działu Edukacji i Promocji. Jest to także przestrzeń na ekspozycję wystaw o charakterze oświatowym oraz prac uczestników zajęć i konkursów organizowanych przez MPŚ.
 Pierwsze piętro to nowoczesna biblioteka naukowa, w której swoje miejsce znalazło ponad 30 tys. woluminów z Działu Bibliotecznego i Zbiorów Specjalnych, w tym starodruki i inkunabuły. Przeszklony magazyn zawiera zbiory kartograficzne, a zastosowane w nim rozwiązania aranżacyjne pozwalają na prowadzenie w nim zajęć edukacyjnych. Przeszklona jest także czytelnia, w której znajduje się miejsce dla podręcznego księgozbioru dotyczącego muzealnych zbiorów, a zwłaszcza największej na świecie kolekcji prac Witkacego, z której słynie słupskie Muzeum. Szeroki korytarz wykorzystywany jest do spotkań, prelekcji i prezentacji filmów, a także jako przestrzeń wystawowa.
 Drugie piętro przeznaczono na pracownie Działu Konserwacji, m.in. magazyn obiektów skażonych, które przed podjęciem odpowiednich działań zabezpieczających nie mogą sąsiadować z innymi zabytkami, pomieszczenia do pracy z obiektami wielkogabarytowymi (min. do prac mokrych lub piaskowania) oraz specjalistyczną pracownię konserwacji ceramiki. Na tej kondygnacji znajduje się też pracownia fotograficzna służąca przede wszystkim digitalizacji i tworzeniu dokumentacji, a także pomieszczenie w którym przechowywane tkaniny i inne prace stworzone przez twórców ludowych, które gromadzi MPŚ.
 Ostatnia kondygnacja to osobne pomieszczenia na zbiory Działu Folkloru, Sztuki i Rękodzieła oraz Działu Historyczno-Artystycznego, oba wyposażone w nowoczesne, specjalistyczne rozwiązania pozwalające na ich bezpieczne przechowywanie.
 Przeszklona klatka schodowa, która została dodana do budynku, pełni nie tylko funkcje komunikacyjne, ale jest też przestrzenią, w której wyeksponowano elementy windy z przedwojennego słupskiego szpitala, które ze względu na rozmiary nie mogły być prezentowane nigdzie indziej. Poza estetycznymi walorami architektonicznymi jest to także rozwiązanie pozwalające na pokazanie - mimo przesłonięcia -
południowej elewacji Czerwonego Spichlerza, przy jednoczesnym wygospodarowaniu dodatkowej przestrzeni. Dzięki temu udało się zachować i wyeksponować m.in. oryginalne okna i okiennice, które ze względu na wymogi bezpieczeństwa nie mogłyby być użyte w elewacji zewnętrznej. Jako że w tej chwili łączą wnętrza Spichlerza z przeszkloną klatką schodową i nie pełnią funkcji użytkowej pozostawiono je niezmienione, tylko po niezbędnym oczyszczeniu.
Dodany ciąg komunikacyjny pozwala również na kontrolę osób wpuszczanych do poszczególnych części budynku (każda kondygnacja jest połączona z domofonami w pokojach pracowników), dzięki czemu osoby niepowołane nie mogą bezpośrednio i bez wiedzy pracowników dostać się np. do pracowni konserwatorskich, gdzie używane są chemikalia i specjalistyczny sprzęt, lub do pomieszczeń, w których przechowywane są obiekty zabytkowe.
 Czerwony Spichlerz został także dostosowany do osób ze szczególnymi potrzebami, m.in. zamieszczono wewnątrz windę osobowo-towarową (wcześniejszy dźwig towarowy był dostawiony do elewacji w latach powojennych i usunięty przy rewitalizacji). W ramach aranżacji i wyposażenia uwzględniono też inne rozwiązania służące temu celowi, np. przystosowane dla osób niewidomych i niedowidzących korzystających ze zbiorów bibliotecznych.

Prace budowlane i konserwatorskie przeprowadzono w porozumieniu i pod ciągłym nadzorem Kierownika Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku, Delegatury w Słupsku, który wraz z przedstawicielami wykonawcy, inspektorem budowy oraz dyrektorem i pracownikami Muzeum uczestniczył w organizowanych regularnie Radach Budowy.

Zgodnie z projektem zachowano historyczny kształt i architekturę budynku, jednakże usunięto dodany w czasach powojennych szyb windy, a do elewacji południowej dobudowano drugą, przeszkloną klatkę schodową, stanowiącą obecnie główną komunikację pomiędzy piętrami. Nowy szyb windy umieszczono we wnętrzu budynku.

Na poziomie każdej kondygnacji wprowadzono podziały zgodnie z planowanymi pomieszczeniami i ich funkcją. Od południowej strony budynku na każdym piętrze znajduje się wielofunkcyjny korytarz. W przypadku czytelni, magazynu kartografii i biura Kierownika Działu Bibliotecznego na pierwszym piętrze pomieszczenia wydzielono za pomocą przeszkleń.

Wymieniono i/lub zmodernizowano zniszczone elementy konstrukcji, oczyszczono, uzupełniono i zrekonstruowano detale architektoniczne, wprowadzono nowe instalacje, niezbędne węzły sanitarne i nowe izolacje.
Na poziomie parteru powiększono otwory okienne, dzięki czemu powstały przejścia na nową, przeszkloną klatkę schodową, natomiast w miejscach, gdzie otwory okienne zostały powiększone wcześniej (np. ze względu na dołożoną wtórnie windę) odtworzono je za pomocą cegieł identycznych z historycznymi.
Rozebrano niestabilne i uszkodzone elementy elewacji, wiernie je zrekonstruowano używając cegieł i kształtek identycznych z oryginalnymi. Lica cegieł oczyszczono metodami konserwatorskimi, wyspoinowano i zabezpieczono hydrofobowo środkami do konserwacji ścian licowych.
Okna i okiennice częściowo zrekonstruowano pod względem historycznych podziałów i zewnętrznego wyglądu, część prowadzących na nową klatkę schodową pozostawiono lub wymieniono na inne pochodzące z budynku ale lepiej zachowane, jedynie oczyszczając z zabrudzeń. Część zabytkowych, metalowych okiennic pozostawiono również w pomieszczeniach edukacyjnych i biurach na parterze
Zachowano drewniane słupy konstrukcyjne (a także podciągi), a ich kamienno-ceglane bazy na parterze oczyszczono, zaizolowano i wyspoinowano. Zachowano oryginalne konstrukcje stropów. Część konstrukcji drewnianej oczyszczono i zaimpregnowano, a część - zgodnie z wymogami bezpieczeństwa - oczyszczono i obłożono płytami ogniochronnymi.
Zachowano również istniejącą klatkę schodową we wschodniej części budynku. Ściany i granitowe biegi poddano renowacji, a metalowe konstrukcje poręczy jedynie podniesiono zgodnie z aktualnymi wymogami. W ramach dbałości o detale odtworzono uszkodzone pojemniki na skropliny pod parapetami.
Nie spełniające wymogów zabytkowe drzwi prowadzące na historyczną klakę schodową wymieniono, stare wyeksponowano w różny sposób na korytarzach poszczególnych pięter.
Pozostawiono również istniejący kształt, nachylenie i konstrukcję dachu oraz wysokości kalenic, jednak całkowicie wymieniono jego pokrycie, usuwając istniejące nadbudówki. Na dachu umieszczono instalację fotowoltaiczną, niewidoczną z poziomu terenu.

Czerwony Spichlerz stanowi malowniczy pendatnt do stojącego obok otwartego przez Muzeum w 2019 roku Białego Spichlerza, innych znajdujących się nieopodal zabytkowych budynków oraz poddanych rewitalizacji brzegów rzeki Słupi.

Uratowanie i rewaloryzacja Czerwonego Spichlerza stanowi drugi etap realizowanego przez Muzeum pomorza Środkowego w Słupsku projektu „Przebudowa i rozbudowa XX-wiecznych spichlerzy w ramach zadania >>Witkacy w słupskich spichlerzach sztuki<< - rewitalizacja i adaptacja dwóch XIX-wiecznych spichlerzy oraz ich otoczenia na cele kulturalne i społeczne”.